Śluz i odczucia
Śluz produkowany jest przez gruczoły szyjki macicy i pod wpływem grawitacji wydostaje się przez pochwę na zewnątrz, gdzie towarzyszą mu określone odczucia. Obserwacja śluzu polega na ocenie jego wyglądu i rozciągliwości oraz odczuć, jakie towarzyszą jego obecności lub nieobecności. To jeden z najważniejszych markerów płodności, ściśle związany z owulacją.
O czym warto pamiętać przy obserwacji:
- śluz bada się zewnętrznie — w przedsionku pochwy, palcami lub na papierze toaletowym przy wizycie w toalecie; w czasie miesiączki nie prowadzi się obserwacji,
- w miarę zbliżania się do owulacji śluz przechodzi od niepłodnego (gęsty, mętny, nierozciągliwy, łatwo rozpuszczalny w wodzie) przez mniej płodny aż do bardzo płodnego (przezroczysty, „jak białko jaja kurzego“, rozciągliwy powyżej 2 cm),
- w aplikacji śluz zaznaczamy w wierszu z pomarańczowo-żółtą kropelką, a odczucia w wierszu poniżej; wystarczy zaznaczyć zaobserwowane cechy — aplikacja sama wybierze cechę o najwyższej płodności,
- śluz należy odróżniać od pozostałości nasienia oraz od stałej wydzieliny.
Poniżej, w zależności od celu jaki masz, umieściliśmy szereg wskazówek, które mogą być pomocne. A na samym dole trochę zdjęć wyglądu śluzu, pomagających w prowadzeniu tych obserwacji.
Obecność śluzu płodnego w okolicy owulacji oraz jego prawidłowy rozwój (narastanie cech płodnych, dzień szczytu, a następnie zanik) świadczą o tym, że szyjka macicy odpowiada na zmiany hormonalne w cyklu.
Jakość śluzu w dużej mierze zależy od stylu życia. Dbaj o nawodnienie (czysta woda, szczególnie w pierwszej fazie cyklu), bawełnianą, przewiewną bieliznę, unikanie tamponów poza wyjątkowymi sytuacjami, łagodne środki do higieny oraz odpowiedni, regularny sen w zaciemnionym pomieszczeniu. Unikaj zbędnych antybiotyków, które naruszają naturalną florę.
Bardzo małe ilości śluzu lub trudności w jego rozpoznaniu mogą utrudniać obserwację. Pomocny bywa wtedy test „prania“ śluzu w wodzie (śluz płodny nie rozpuszcza się i tworzy trwałą pianę) lub obiektywne metody, jak pomiar pH. W razie wątpliwości skonsultuj się z doradcą NPR (zakładka Poradnie).
Obfitość śluzu można zaznaczać pomocniczo — nie wpływa ona bezpośrednio na ocenę płodności (oznaczana jest kolorem żółtym).
Jak zadbać o jakość śluzu
Dział zatytułowany „Jak zadbać o jakość śluzu”Jakość śluzu w dużej mierze zależy od Ciebie. Przede wszystkim unikaj sytuacji, które bez potrzeby wywołują stany zapalne pochwy i okolic. Pomocne są poniższe zasady:
- Przewiewna, bawełniana bielizna. Wybieraj bieliznę w 100% z bawełny i pozwól skórze oddychać. W nocy najzdrowiej spać w bawełnianej koszuli, bez bielizny — w ciągu dnia ta okolica i tak jest stale zakryta.
- Unikaj obcisłych ubrań. Ciasna bielizna i wąskie spodnie podrażniają i mogą powodować otarcia, nawet jeśli ich nie czujesz.
- Ogranicz podpaski i tampony. Podpasek używaj zasadniczo tylko w czasie miesiączki (z wyściółką przypominającą bawełnę, nie folię). Tamponów unikaj poza wyjątkami (np. basen) — wysuszają i wyjaławiają pochwę, czyniąc ją podatną na infekcje.
- Łagodna higiena. Do podmywania wystarczy szare mydło; unikaj perfumowanych, drażniących kosmetyków.
- Antybiotyki tylko gdy konieczne. Niszczą również dobre bakterie, co często kończy się grzybicą. Po antybiotykoterapii pomocne są naturalne jogurty i kefiry odbudowujące florę bakteryjną.
- Pij dużo czystej wody. Śluz składa się przede wszystkim z wody. W pierwszej fazie cyklu, zwłaszcza w dniach przed owulacją, warto wypijać ok. 2 litrów wody dziennie. Kawa i mocna herbata odwadniają — do każdej kawy dopij dodatkową szklankę wody.
- Zielona herbata dostarcza antyoksydantów (dostępna też w wersji bezkofeinowej).
- Sen, światło i ciemność. Rytm dnia i nocy steruje wydzielaniem hormonów, a więc i produkcją śluzu. Zadbaj o odpowiednio długi, treściwy sen (najlepiej między 22 a 7) i zaciemnione pomieszczenie.
- Wsparcie kwasami tłuszczowymi. Olej z wiesiołka (źródło kwasu GLA) może poprawiać ilość i jakość płodnego śluzu; przyjmuje się go zwykle tylko w pierwszej fazie cyklu, do owulacji (w drugiej fazie można go zastąpić olejem z siemienia lnianego lub tranem). Na efekty trzeba poczekać 2–3 miesiące.
- Środki rozrzedzające śluz (np. syropy z gwajafenezyną, np. Guajazyl) bywają stosowane przy gęstym śluzie, ale mogą zaburzyć obraz obserwacji — nadać śluzowi niepłodnemu cechy płodnego. Stosuj je rozważnie, tylko w pierwszej fazie cyklu i po konsultacji z lekarzem.
Śluz typu bardzo płodnego (przezroczysty, rozciągliwy powyżej 2 cm, dający odczucie naoliwienia, mokrości i śliskości) umożliwia plemnikom przejście przez szyjkę macicy i alkalizuje kwaśne środowisko pochwy. To znak najbardziej płodnego czasu w cyklu.
Dzień szczytu śluzu — ostatni dzień występowania śluzu o najwyższej jakości (i towarzyszących mu odczuć) — wypada prawdopodobnie w okolicy owulacji. To optymalny moment na współżycie w celu poczęcia dziecka.
Przy obniżonej płodności (małe ilości śluzu, niższe parametry nasienia) szczególne znaczenie ma trafne rozpoznanie dnia szczytu. Pomocne bywają obiektywne metody (próbnik i pomiar pH, badanie rozciągliwości, obserwacja pod mikroskopem — krystalizacja w „paprotkę“). Czasem jednorazowe współżycie w dniu szczytu, po kilkudniowej przerwie, zwiększa szanse na poczęcie.
Przeczytaj zakładkę „Zdrowie“, aby zobaczyć jak zadbać o warunki, które sprzyjają zdrowiu i poczęciu.
Prawdopodobieństwo poczęcia w dniach około szczytu śluzu
Pojawienie się jakiegokolwiek śluzu rozpoczyna fazę płodną — wcześniej, w fazie suchości (brak śluzu, odczucie sucho), szyjka jest zablokowana kwaśnym, nieprzenikalnym dla plemników śluzem niepłodnym.
Po owulacji śluz płodny szybko zanika, a odczucie naoliwienia i mokrości ustępuje odczuciu wilgotności lub suchości — to zapowiedź czasu niepłodności poowulacyjnej.
Dla pewności obserwację śluzu łączy się ze skokiem temperatury (zasada podwójnego sprawdzenia).
Pomiar pH może obiektywnie potwierdzić koniec okresu płodności: gwałtowny spadek pH po owulacji wraz ze skokiem temperatury wskazuje na zakończenie dni płodnych. W razie wątpliwości skonsultuj się z ekspertem NPR (zakładka Poradnie).
Zdjęcia szyjki macicy i śluzu w cyklu
Dział zatytułowany „Zdjęcia szyjki macicy i śluzu w cyklu”Notka nt. autora materiałów: poniższe materiały dotyczące śluzu zostały przekazane przez ich autora, dr hab. inż. Jerzego Góreckiego, i są publikowane za jego zgodą (nprtech.ehost.pl).
Zmiany szyjki macicy i śluzu szyjkowego w cyklu miesiączkowym są wynikiem realizacji projektu „Tajemnica tajemnic“. Celem projektu było stworzenie dobrej jakości zdjęć obrazujących zmiany w wyglądzie szyjki macicy zachodzące w czasie cyklu miesiączkowego. Zdjęcia przedstawiają krótki, 24-dniowy cykl miesiączkowy. Pomimo krótkiego cyklu zmiany pomiędzy śluzem płodnym a niepłodnym, wydostającym się z ujścia szyjki macicy, są dobrze widoczne. Po porodach okrągły otwór ujścia szyjki macicy ulega zmianie — na poniższych zdjęciach ma kształt litery U.
1 dzień cyklu. Rozpoczyna się miesiączka, której celem jest złuszczenie starej błony śluzowej i przygotowanie macicy na przyjęcie zarodka.
8 dzień cyklu (koniec krwawienia). Krew miesiączkowa miesza się z mętnym śluzem typu mało płodnego, zamykającym wejście do szyjki macicy. Miesiączka nie zabezpiecza przed zajściem w ciążę — to potencjalny okres płodny.
9 dzień cyklu. Krwawienie ustało, szyjka jest zablokowana kwaśnym śluzem uniemożliwiającym plemnikom dostanie się do dróg rodnych. Trwa faza niepłodności względnej, której długość można obliczyć za pomocą reguły Doringa.
10 dzień cyklu. Szyjka się otwiera. Zniknął już mętny, kwaśny śluz typu niepłodnego, rozpoczyna się wydzielanie przezroczystego śluzu płodnego — zaczynają się dni płodne (11 dzień cyklu: trwa płodna faza cyklu).
12 dzień cyklu — z szyjki wydzielają się duże ilości bardzo płodnego, przezroczystego śluzu, umożliwiającego plemnikom przemieszczanie się przez szyjkę macicy i alkalizującego kwaśne środowisko pochwy. To dzień szczytu śluzu — prawdopodobnie dzień owulacji, czyli optymalny moment na współżycie w celu zajścia w ciążę.
13 dzień cyklu — koniec wydzielania śluzu płodnego. Pasma śluzu płodnego mieszają się ze śluzem niepłodnym, którego wydzielanie właśnie się rozpoczęło — rozpoczynają się dni niepłodne. W tym cyklu śluz płodny był widoczny w ujściu szyjki macicy przez 4 dni. Czasem jednak śluz pojawia się tylko na kilka godzin, a jego ilość jest niewielka — nie oznacza to jednak, że nie może w takiej sytuacji dojść do zapłodnienia.
14–23 dni cyklu. Trwają dni niepłodne. Skuteczność metod NPR jest w tym momencie cyklu bardzo wysoka i dochodzi do 99,7%, co oznacza 1 ciążę na 300 lat stosowania metody.
1 dzień nowego cyklu. Rozpoczyna się kolejny cykl miesiączkowy.
Po miesiączce może się pojawić zabarwiony krwią, mętno-przezroczysty śluz. Jeżeli cykl jest odpowiednio długi, to po 1–2 dniach ten śluz zanika i pojawia się lepki, mętny śluz niepłodny.
Kwaśny, mętny śluz typu niepłodnego przypominający klej biurowy. W krótkich cyklach może nie występować. Bezpośrednio przed okresem owulacji ten typ śluzu może się pojawić jednorazowo, w dużej ilości, w związku z uwolnieniem tzw. czopu śluzowego blokującego szyjkę macicy. Śluz niepłodny daje się łatwo spłukać z próbnika, otacza zwoje sprężynki, ale nie łączy ich mostkami, a po rozpuszczeniu w wodzie tworzy nietrwałą pianę, zanikającą po pewnym czasie.
Kwaśna lub obojętna, mętno-przezroczysta mieszanka śluzu typu płodnego i niepłodnego. Gumowata, lepka lub bardziej wodnista. Występuje na początku okresu płodnego lub przez cały okres płodny. Tworzy mniejsze lub większe „mostki śluzowe“ łączące zwoje sprężynki. Śluz daje się dość łatwo spłukać ze sprężynki, ale czasem, po spłukaniu, pozostają na niej mniejsze lub większe fragmenty śluzu typu płodnego. Tworzy dość trwałą pianę.
Przykład obojętnego lub alkalicznego śluzu typu maksymalnie płodnego. Zwoje sprężynki są owinięte szklistym, przezroczystym lub przezroczysto-mętnym „kokonem“. W śluzie można spotkać pęcherzyki powietrza. Po wypłukaniu w wodzie śluz, który pozostał na sprężynce, wyciąga się w długie nitki. Spłukanie całego śluzu ze sprężynki jest praktycznie niemożliwe. Roztwór śluzu w wodzie pozostaje mętny przez wiele godzin i nie opada na dno. Śluz ten tworzy trwałą pianę utrzymującą się na powierzchni roztworu przez wiele godzin.
Powyższe obserwacje wykonała osoba obserwująca małe ilości dość kwaśnego śluzu, który bardzo rzadko pojawiał się na zewnątrz pochwy. pH roztworu zmieniało się w czasie cyklu od 3,6 do 5,4. Obserwacje zostały wykonane za pomocą zestawu 2OS, dostępnego w ramach projektu „Sen o poranku“. Zestaw umożliwia pobranie śluzu u ujścia szyjki macicy, przeprowadzenie testu rozpuszczalności w wodzie i pomiaru pH roztworu śluzu. Więcej o zestawie 2OS: nprtech.ehost.pl/opis-2os.html.
Pranie śluzu
Dział zatytułowany „Pranie śluzu”Podczas delikatnego spłukiwania śluzu z próbnika można go „wyprać“, czyli rozpuścić niepłodne, mętne fragmenty pobranego śluzu, wydobywając przezroczyste pasma śluzu płodnego. Badanie zachowania się śluzu w interakcji z wodą (rozpuszczalność, czas utrzymywania się piany i czas opadania osadu) to cenne i obiektywne dane, które ułatwiają ocenę typu śluzu. Warto badać te cechy śluzu zwłaszcza na etapie uczenia się metod NPR lub gdy osobie stosującej NPR zależy na pewności oceny śluzu.
Śluz maksymalnie płodny
Śluz płodny — wygląd
Niepłodna i płodna faza cyklu